جایگاه ایران در صادرات سنگ و آشنایی با انواع آن

کشور ایران در سال های اخیر یکی از اصلی ترین تامین کنندگان سنگ محسوب می شود اما متاسفانه به علت نبود ثبات در سیاست صادرات سنگ ایران جایگاه پنجمی خود را در جمع صادر کنندگان سنگ در چهار سال اخیر از دست داده و به جایگاه 17 بسنده کرده است. بنابراین مشخص است که تامین نقدینگی کشور از راه معادن چندان میسر نیست.

بررسی سنگ ایران و جایگاه آن در بازار جهانی

کشور ایران در سال های اخیر یکی از اصلی ترین تامین کنندگان سنگ محسوب می شود اما متاسفانه به علت نبود ثبات در سیاست صادرات سنگ ایران جایگاه پنجمی خود را در جمع صادر کنندگان سنگ در چهار سال اخیر از دست داده و به جایگاه 17 بسنده کرده است. بنابراین مشخص است که تامین نقدینگی کشور از راه معادن چندان میسر نیست. ایران در حالی به رتبه 17 سقوط کرده که ترکیه در همین زمان رتبه سوم جهانی را از آن خود کرده است. در ادامه به بررسی کمبود های صادرات سنگ پرداخته و راه حل هایی را در جهت رفع آن ها ارائه می دهیم.

چشم انداز صنعت سنگ

چشم انداز صنعت سنگ با توجه به ارزش های بالادستی و براساس منابع در دسترس مشخص می شود که این چشم انداز برای سال 1404 بدین شرح است:

  • تولید پایدار مبتنی بر دانش همراه با بهره وری و رقابت پذیری
  • توازن در مبادلات خارجی

چه متغیر هایی در راستای رسیدن به این چشم انداز برای صادرات سنگ باید بهبود یابند؟ همان طور که می دانید رسیدن به جایگاهی که گفته شد نیازمند زیر ساخت هایی است که ما را در راستای رسیدن به این مهم یاری می کند. این زیر ساخت ها شامل بهبود مواردی همچون تولید، قیمت، کیفیت و تجارت بین المللی است. البته متغیرهایی همچون بهبود کیفیت زندگی کاری، توزیع درآمد، مسکن، بهره وری و پایداری نیز از جمله مواردی است که باید در حاشیه متغیرهای اصلی به آن ها پرداخت.

به چه زیر ساخت هایی نیاز داریم؟

برای آن که بتوانیم رتبه صادرات سنگ را در کشورمان ارتقا دهیم نیاز به چه زیر ساخت هایی است؟ از آن جا که فناوری استخراج و برش سنگ در وضعیت مطلوبی قرار ندارد می توان برای بهبود رتبه صادرات سنگ ایران به آن توجه کرد. آیا می توان این تجهیزات را وارد کرد؟ پاسخ به این سوال نیازمند اندکی تامل است زیرا با وارد کردن این تجهیزات گرچه نیازها برطرف می شود اما از طرفی فرصت اشتغال زایی در زنجیره تامین تجهیزات و ماشین سازی از دست می رود.

H.S  کدهای سنگ های ساختمانی و تزئینی

برای صادرات سنگ باید کد های تعرفه این محصول را بدانید. صنعت سنگ در زمینه سنگ های ساختمانی و تزئینی 15 کد کالایی دارند که در ادامه به آن ها اشاره می کنیم. به طور کلی کد های تعرفه را می توانیم از سایت سازمان توسعه تجارت یا اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی تهران دریافت کنید.

  1. مرمر و تراورتن خام و یا به صورت ناهموار (کد 251511)
  2. مرمر و تراورتن که صرفا در اشکال مربع و مستطیل بریده شده اند (کد 251512)
  3. اکازین و سایر سنگ های ساختمانی و آهکی و سنگ رخام (کد 251520)
  4. گرانیت های خام و یا ناهموار ( کد 251611)
  5. گرانیت هایی که صرفا در اشکال مربع و مستطیل بریده شده اند (کد 251612)
  6. سنگ کاشی و … که به شکل مستطیل یا غیر مستطیل که طول بزرگترین ضلع آن بزرگتر از 7 سانتی متر باشد، دانه، تراشه، پودر رنگ شده به صورت مصنوعی (680210)
  7. سنگ ساختمان و تراش بریده یا اره شده، صاف یا ناصاف از نوع مرمر، تراورتن و رخام (کد 680221)
  8. سنگ ساختمان و تراش بریده شده یا اره شده و دارای سطح صاف یا ناصاف و سایر سنگ های آهکی (کد 680222)
  9. سنگ ساختمان و تراش گرانیت، بریده یا اره شده و دارای سطح صاف یا ناصاف (کد 680223)
  10. سنگ ساختمان و تراش، بریده یا اره شده و دارای سطح صاف یا حتی ناصاف (کد 680229)
  11. سنگ ساختمان و تراش کار شده از نوع مرمر، تراورتن و رخام (کد 680291)
  12. سنگ ساختمان و تراش کار شده از نوع سایر سنگ های آهکی (کد 680292)
  13. سنگ ساختمان و تراش کار شده از نوع سایر گرانیت ها (کد 680293)
  14. سایر سنگ های ساختمانی و تراش کار شده (کد 680299)
  15. سنگ لوح طبیعی کار شده و اشیا ساخته شده از سنگ لوح طبیعی یا فشرده (کد 680300)

Marble Texture Images Royalty Free Stock Photos | rawpixel

دسته بندی سنگ ها براساس کاربرد:

اگر بخواهیم دسته بندی دقیقی از کاربرد سنگ ها برای صادرات سنگ ارائه دهیم به 4 دسته می رسیم که در ادامه به آن ها اشاره ای خواهیم داشت و در مورد گروه آخر از این دسته توضیحاتی ارائه می دهیم.

  • سنگ های قیمتی
  • سنگ های نیمه قیمتی
  • سنگ های ابزاری
  • سنگ های ساختمانی

سنگ ساختمانی چه سنگی است؟

همان طور که از نام سنگ ساختمانی پیداست، منظور از این سنگ، سنگی است که در هر شکل و اندازه ای در یکی از قسمت های ساختمان (پی ها، کف، دیواره ها، نما، سنگفرش جاده ها و محوطه ها، دیواره پل ها، دیواره های آب گردان رودخانه های کنار شهرها، ساختمان های زیر زمینی و …) به کار می رود. در یک دسته بندی کلی سنگ های ساختمانی خود به دو دسته سنگ زیر بنایی و سنگ های تزئینی نما تقسیم بندی می شود. اگر قصد صادرات سنگ به ترکیه، عمان، آلمان و یا سایر کشورها دارید باید بدانید کدام یک از گروه های سنگی در این کشورها خواهان دارد.

سنگ زیر بنایی:

سنگ های زیر بنایی سنگ هایی هستند که به صورت خرده سنگ لاشه، مالون، لوح، تیشه ای، ماکاوام، بادبر به همان شکل به دست آمده از واریزهای کوه و معادن و یا تغییر شکل به کار برد. اما چرا به این نوع سنگ، سنگ زیر بنایی گفته می شود؟ این سنگ ها بیشتر در قسمت های فیزیکی و نگهدارنده ساختمان، سد و پل استفاده می شود به همین دلیل است که آن را سنگ زیربنایی می نامند.

سنگ های نما:

سنگ هایی که در دسته بندی سنگ های تزئینی و نما قرار می گیرند به تمام سنگ هایی اطلاق می شود که در بخش های قابل دید ساختمان نصب می شود. پوشش های داخلی و خارجی ساختمان همه در دسته بندی سنگ های نما قرار می گیرند. ویژگی مهمی که این سنگ ها دارند این است که سنگ های نما در اندازه و شکل های خاصی برش داده می شود و به شکل خام قابل استفاده نیست. چه سنگ هایی در سنگ نما قابل استفاده است؟ سنگ هایی که برای سنگ نما مورد استفاده قرار می گیرد شامل سنگ های رسوبی، آذرین و دگرگونی است.

سنگ از معادن تا بازار مصرف

از معدن تا صادرات سنگ چه روندی طی می شود؟ اکثر مردم فرایند زنجیره تامین سنگ را محدود به استخراج از معدن و حمل تا کارخانه می دانند در حالی که زنجیره تامین سنگ کمی پیچیده تر است. سنگ ابتدا در معادن مورد اکتشاف قرار گرفته و پس از شناسایی مشخصات آن را تعیین می کنند. بعد از اکتشاف و شناسایی سنگ، سنگ از معدن استخراج شده و سپس با رعایت نکات ایمنی به کارخانه انتقال داده می شود و در مرحله بعد روی آن فراوری های لازم را انجام می دهند. اگر سنگ های استخراج شده سفارش برش خاصی داشته باشند آن را در ابعاد سفارش شده برش می دهند در غیر این صورت ابعاد استانداردی برای برش سنگ وجود دارد که روی سنگ ها اعمال خواهد شد. پس از برش سنگ ها نوبت به صیقل دادن آن ها می رسد تا برای استفاده آن را آماده کنند. در نهایت سنگی که طی مراحل گفته شده آماده شده است را به بازارهای مصرف و مشتریان هدف می رسانند.

Beautiful Marble Lake, Pamukkale. It`s Stock Footage Video (100% Royalty-free) 1012476896 | Shutterstock

ضایعات سنگ و عوامل مهم در تولید آن

سنگ نیز مانند تمام مواد معدنی دیگر ضایعاتی دارد که در اثر عوامل مختلفی تولید می شود. بیشترین ضایعات سنگ را سنگ کریستال یا چینی تشکیل می دهد و کمترین ضایعات سنگ متعلق به سنگ گرانیت است. اما سوال اصلی این است که عوامل موثر در به وجود آمدن ضایعات سنگ چیست؟ از عوامل مهم در به وجود آمدن ضایعات سنگ می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • شکاف مهم در کوپ وارده به کارخانجات
  • ضایعات ایجاد شده در اثر حمل نامناسب
  • ضایعات ایجاد شده توسط دستگاه بلوک بر
  • ضایعات ایجاد شده در اثر برش توسط اره های چند تیغه
  • ضایعات ایجاد شده در اثر عملیات چکش خواری
  • عدم امتداد لایه ها به موازات راستای چین خوردگی سنگ
  • وجود گسله ها و درزه ها در سنگ
  • سنگ های واقع در نواحی شکسته شده
  • عدم استخراج در جهت عکس شیب طبقات
  • برش توسط سیم برش
  • ضربه هایی که در اثر انفجار معادن به سنگ وارد می آید

از ضایعات سنگ "کاغذ" تولید می‌شود

کاربردهای مهم ضایعات سنگ

آیا زمانی که صادرات سنگ انجام شد، ضایعات آن دور ریخته می شود؟ آیا می توان از ضایعات ایجاد شده سنگ استفاده کاربردی کرد؟ ضایعات سنگ دور ریخته نمی شود و خوشبختانه ضایعات سنگ نیز قابل استفاده هستند. از ضایعات سنگ می توان در صنعت سیمان، مصنوعات سنگی و هنری، مجسمه سازی، پودر سنگ، کاشی های سنگی، سنگ های موزائیک، صنایع شیمیایی، سنگ مصنوعی، تولید کاغذ، پلاستیک سازی، سنگفرش، مصالح ساختمانی، جواهر سازی، تولید سیمان مصنوعی و … استفاده کرد.

چگونه ضایعات سنگی را کاهش دهیم؟

گرچه در فرایند صادرات سنگ، ضایعات سنگی اغلب مورد استفاده قرار می گیرند اما بهتر آن است که با به کار گیری روش هایی از میزان این ضایعات بکاهیم. راه های زیادی برای کاهش ضایعات سنگ وجود دارد که در ادامه به چند مورد از آن ها اشاره ای خواهیم داشت.

  • بهبود و اصلاح برش سنگ ها در معادن
  • بهبود و اصلاح برش سنگ ها در کارخانه
  • آموزش و به کار گیری کارگران ماهر
  • ارائه آموزش های لازم به واحد های فراوری سنگ جهت تفکیک و نگهداری جداگانه ضایعات

     منابع: 

ماهنامه معدن و سنگ

برنامه های راهبردی مصالح ساختمانی، وزارت صنعت، معدن، تجارت و معاونت برنامه ریزی

مرکز پژوهش های مجلس